Glossary · Photonics Technology

A*STAR

Agency for Science, Technology and Research: Singapore's public research agency, which runs institutes such as IMRE and IME.Agency for Science, Technology and Research, cơ quan nghiên cứu công của Singapore, điều hành các viện như IMRE và IME.

Advanced Micro Foundry (AMF)

Singapore-based silicon photonics foundry, acquired by GlobalFoundries in November 2025; it produces devices such as high-speed modulators, germanium photodetectors and couplers, with silicon nitride also offered.Foundry silicon photonics đặt tại Singapore, được GlobalFoundries mua lại vào tháng 11/2025; sản xuất các linh kiện như bộ điều chế tốc độ cao, bộ tách sóng quang germanium và coupler, có cả công nghệ silicon nitride.

Advanced packaging đóng gói tiên tiến

Putting several chips side by side or stacked very close together in one package, to keep increasing transistors per product and cut the distance signals travel between chips.Kỹ thuật đặt nhiều con chip cạnh nhau hoặc xếp chồng thật sát nhau trong cùng một package, để tiếp tục tăng số transistor và rút ngắn quãng đường tín hiệu đi giữa các chip.

AIM Photonics

US manufacturing innovation institute in Albany, New York, part of Manufacturing USA, that gives start-ups and university researchers silicon-photonics design kits, multi-project wafer runs, testing and packaging.Viện đổi mới sản xuất của Mỹ đặt tại Albany, New York, thuộc mạng Manufacturing USA, cung cấp cho startup và nhà nghiên cứu đại học bộ PDK silicon photonics, các đợt chạy multi-project wafer (MPW), dịch vụ kiểm thử và đóng gói.

Application-specific integrated circuit (ASIC)

A chip designed for a single task rather than general use; it runs that task faster and with less power than a CPU or GPU.Chip được thiết kế cho một nhiệm vụ duy nhất thay vì dùng chung; nó chạy nhiệm vụ đó nhanh hơn và tốn ít điện hơn CPU hay GPU.

AR/VR (AR, VR)

Augmented reality overlays computer graphics on the real world through a display; virtual reality replaces the user's surroundings entirely with a simulated one.Thực tế tăng cường (AR) chồng hình ảnh do máy tính tạo lên thế giới thật qua một màn hình; thực tế ảo (VR) thay hẳn khung cảnh xung quanh người dùng bằng một môi trường mô phỏng.

Atomic Layer Deposition (ALD) lắng đọng nguyên tử

Self-limiting deposition that builds a film in repeated cycles (precursor dose, purge, co-reactant, purge), each adding a controlled amount, usually less than one atomic layer; it coats even deep, narrow features evenly, at the cost of speed.Phương pháp lắng đọng tự giới hạn, tạo màng qua nhiều chu trình lặp lại (cấp tiền chất, thổi sạch, cấp chất đồng phản ứng, thổi sạch), mỗi chu trình thêm một lượng vật liệu có kiểm soát, thường chưa tới một lớp nguyên tử; màng phủ đều cả những rãnh sâu và hẹp, đổi lại tốc độ chậm.

Attenuation suy hao

The gradual loss of signal power through a medium, given for fiber in dB per kilometre. Standard fiber loses about 0.2-0.3 dB/km at 1550 nm, roughly 5% per km; copper loses far more at high data rates.Sự giảm dần công suất tín hiệu khi truyền qua một môi trường; với sợi quang, suy hao tính bằng dB trên mỗi kilômét. Sợi quang tiêu chuẩn suy hao khoảng 0,2-0,3 dB/km ở bước sóng 1550 nm, tức chừng 5% mỗi km; cáp đồng suy hao nhiều hơn hẳn ở tốc độ cao.

Bandwidth băng thông

The width of a band of frequencies, measured in hertz; in optics, the spread of light frequencies a fiber, amplifier or lens works over. Informally the word also means how much data a link carries per second.Độ rộng của một dải tần số, đo bằng hertz; trong quang học là dải tần số ánh sáng mà một sợi quang, bộ khuếch đại hay thấu kính hoạt động được. Trong cách nói thường ngày, từ này còn chỉ lượng dữ liệu một đường truyền mang được mỗi giây.

Bell Labs

Industrial research lab in New Jersey, founded by AT&T and owned by Nokia since 2016; the transistor was invented there in 1947, and it did foundational work in optical communications.Phòng thí nghiệm nghiên cứu công nghiệp ở New Jersey, do AT&T lập ra và thuộc Nokia từ năm 2016; transistor ra đời tại đây năm 1947, và đây cũng là nơi có nhiều công trình nền tảng về truyền dẫn quang.

Broadcom

US semiconductor and infrastructure-software company whose chips include networking chips and radio front-end modules for phones, and which, since acquiring VMware, also sells virtualization software.Công ty bán dẫn và phần mềm hạ tầng của Mỹ, làm chip mạng và module front-end vô tuyến cho điện thoại; từ khi mua lại VMware, hãng có thêm phần mềm ảo hóa.

Chemical Mechanical Planarization (CMP) làm phẳng hóa cơ

Polishing step that flattens the wafer surface between patterning cycles, using both chemical slurry and mechanical abrasion.Bước làm phẳng bề mặt wafer giữa các chu trình tạo hình mẫu, dùng cả hóa chất và mài cơ học.

Chemical Vapor Deposition (CVD) lắng đọng hóa học

Film deposition by chemical reaction of precursor gases at the wafer surface inside a reaction chamber.Lắng đọng màng mỏng bằng phản ứng hóa học của khí tiền chất trên bề mặt wafer trong buồng phản ứng.

Chiplet

A small die that does one part of a system and is packaged together with other dies to make one larger chip; also called a dielet (DARPA's term).Một die nhỏ đảm nhận một phần của hệ thống, được đóng gói chung với các die khác để tạo thành một con chip lớn hơn; còn gọi là dielet (thuật ngữ của DARPA).

Chromatic dispersion

The spreading of a light pulse in a fiber because its different wavelengths travel at slightly different speeds. Over long distances neighbouring pulses smear together; coherent receivers now remove it digitally with a DSP.Hiện tượng xung ánh sáng bị giãn ra trong sợi quang vì các bước sóng khác nhau truyền với tốc độ hơi khác nhau. Qua quãng đường dài, các xung liền kề chồng lấn lên nhau; bộ thu coherent ngày nay xử lý hiện tượng này bằng DSP.

Cladding

The glass layer around a fiber's core. Its refractive index is lower, so light hitting the boundary at a shallow angle is totally reflected back into the core. Standard fiber cladding is 125 µm in diameter.Lớp thủy tinh bao quanh lõi sợi quang. Chiết suất của lớp này thấp hơn, nên ánh sáng chạm vào mặt phân cách ở góc đủ xiên sẽ bị phản xạ toàn phần trở lại lõi. Đường kính cladding tiêu chuẩn là 125 µm.

Clean room phòng sạch

A strictly controlled manufacturing environment designed to minimize airborne particles, temperature, and humidity variations to protect sensitive processes.Môi trường sản xuất được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm giảm thiểu các hạt trong không khí, biến động nhiệt độ và độ ẩm để bảo vệ các quy trình nhạy cảm.

Co-packaged optics (CPO)

Placing optical engines in the same package as a switch chip, so the electrical path between them shrinks from tens of centimeters of board trace to a few millimeters. This cuts power per bit and signal loss compared with pluggable modules at the board edge.Cách đặt optical engine vào chung một package với chip chuyển mạch, để đường tín hiệu điện giữa hai bên rút từ vài chục centimet trên bo mạch xuống còn vài milimet. Nhờ vậy năng lượng tiêu tốn cho mỗi bit và suy hao tín hiệu đều thấp hơn so với module cắm ở mép bo mạch.

Coarse wavelength division multiplexing (CWDM)

WDM with widely spaced channels: up to 18 wavelengths 20 nm apart between 1271 and 1611 nm (ITU-T G.694.2). Cheap uncooled lasers suffice, so it suits metro access links rather than long-haul.WDM với các kênh cách xa nhau: tối đa 18 bước sóng, mỗi kênh cách nhau 20 nm, từ 1271 đến 1611 nm (ITU-T G.694.2). Chỉ cần laser không làm mát, giá rẻ, nên CWDM hợp với mạng truy nhập đô thị hơn là tuyến đường dài.

Coherent detection

A receiver technique that mixes the incoming light with a local laser to recover both the amplitude and the phase of the signal, which DSP then uses to undo distortion. It underpins long-haul and subsea links.Kỹ thuật thu tín hiệu trộn ánh sáng tới với một laser tại chỗ để khôi phục cả biên độ lẫn pha của tín hiệu, rồi DSP dùng thông tin đó để sửa méo. Đây là nền tảng của các tuyến đường dài và cáp quang biển.

Complementary Metal-Oxide-Semiconductor (CMOS)

The standard way of building logic chips from matched pairs of n-type and p-type transistors, which draw power mainly while switching.Cách chế tạo chip logic tiêu chuẩn, dùng các cặp transistor loại n và loại p bổ trợ nhau, chủ yếu chỉ tiêu thụ điện khi chuyển trạng thái.

Compound semiconductor

A semiconductor made of two or more elements, such as gallium arsenide or indium phosphide. Many have a direct bandgap and so emit light efficiently, which makes them useful for lasers, LEDs and photodetectors.Chất bán dẫn tạo từ hai nguyên tố trở lên, như GaAs hay InP. Nhiều chất trong nhóm này có vùng cấm thẳng (direct bandgap) nên phát sáng hiệu quả, vì vậy được dùng làm laser, LED và bộ tách sóng quang.

Data center

A building full of servers, storage and networking gear; for AI it needs hardware that works in sync and software that manages it efficiently.Tòa nhà chứa máy chủ, thiết bị lưu trữ và thiết bị mạng; với AI, nó cần phần cứng phối hợp nhịp nhàng và phần mềm quản lý hiệu quả.

Datacom truyền dẫn dữ liệu

Data links between servers, switches and storage inside and between data centers, over copper or optical fiber, as opposed to carriers' long-distance telecom networks.Các đường truyền dữ liệu giữa máy chủ, bộ chuyển mạch và thiết bị lưu trữ bên trong và giữa các trung tâm dữ liệu, bằng dây đồng hoặc sợi quang, khác với mạng viễn thông đường dài của nhà mạng.

Dense wavelength division multiplexing (DWDM)

WDM with tightly packed channels near 1550 nm, 100 GHz (about 0.8 nm) apart, closer, or wider for the fastest channels, up to about 160 channels (ITU-T G.694.1). Erbium-doped fiber amplifiers boost them all at once, so it carries long-haul traffic.WDM với các kênh xếp sát nhau quanh 1550 nm, cách nhau 100 GHz (khoảng 0,8 nm), gần hơn, hoặc rộng hơn với các kênh nhanh nhất, tới khoảng 160 kênh (ITU-T G.694.1). Bộ khuếch đại EDFA khuếch đại đồng thời tất cả các kênh, nên DWDM gánh lưu lượng đường dài.

Deposition

Adding a thin film of material onto the wafer surface, from micrometres down to a single atomic layer.Phủ thêm một lớp màng mỏng vật liệu lên bề mặt wafer, từ vài micromet cho tới một lớp nguyên tử.

Digital signal processing (DSP) xử lý tín hiệu số

Processing signals as numbers on a chip. In optical links a coherent DSP chip in the transceiver digitises the received signal and mathematically undoes fiber distortions such as chromatic dispersion; it can draw close to half the module's power.Xử lý tín hiệu dưới dạng số trên chip. Trong tuyến quang, chip DSP coherent trong bộ thu phát số hóa tín hiệu nhận được rồi dùng tính toán để triệt tiêu méo do sợi quang gây ra, như chromatic dispersion; nó có thể chiếm gần một nửa công suất của module.

Electromagnetic spectrum dải sóng

The full range of electromagnetic radiation ordered by wavelength or frequency, from gamma rays through X-rays, ultraviolet, visible light and infrared to radio waves; the eye sees only about 380-760 nm.Toàn bộ các loại bức xạ điện từ xếp theo bước sóng hay tần số, từ tia gamma, tia X, tử ngoại, ánh sáng nhìn thấy, hồng ngoại tới sóng vô tuyến; mắt người chỉ thấy khoảng 380-760 nm.

Electron

A subatomic particle carrying one negative elementary charge; the free-moving electrons in metals and semiconductors carry electric current, which is why electronics is named after them.Hạt hạ nguyên tử mang một điện tích nguyên tố âm; các electron chuyển động tự do trong kim loại và chất bán dẫn tạo nên dòng điện, cũng vì vậy mà ngành điện tử mang tên của nó.

Electron-beam lithography (EBL)

Writing a pattern directly onto an electron-sensitive resist with a focused, scanned electron beam, with no mask; it reaches below 10 nm but is slow, so it serves research, prototypes and photomask making rather than volume production.Kỹ thuật vẽ trực tiếp hình mẫu lên lớp resist nhạy electron bằng một chùm electron hội tụ quét qua bề mặt, không cần mặt nạ; đạt độ phân giải dưới 10 nm nhưng chậm, nên dùng cho nghiên cứu, làm mẫu thử và chế tạo photomask chứ không cho sản xuất hàng loạt.

Epitaxy

Growing a thin single-crystal film on a crystalline substrate so that the film's crystal orientation is locked to the substrate's. The film can be the same material or a different one, whose lattice may not match exactly.Nuôi một màng đơn tinh thể mỏng trên chất nền tinh thể sao cho hướng tinh thể của màng bám theo chất nền. Màng có thể cùng vật liệu với chất nền hoặc khác vật liệu, khi đó mạng tinh thể của hai lớp có thể không khớp hoàn toàn.

Erbium-doped fiber amplifier (EDFA)

A fiber whose core is doped with erbium and pumped by a laser at 980 or 1480 nm, so it amplifies light around 1550 nm directly, without converting it to electricity. One EDFA boosts every WDM channel at once.Một đoạn sợi quang có lõi pha tạp erbium, được bơm bằng laser 980 hoặc 1480 nm, nhờ đó khuếch đại trực tiếp ánh sáng quanh 1550 nm mà không cần đổi sang tín hiệu điện. Một EDFA khuếch đại cùng lúc mọi kênh WDM.

Etch khắc

Removing material from the wafer, chemically or with plasma, to carve the pattern that lithography printed.Loại bỏ vật liệu khỏi wafer bằng hóa chất hoặc plasma để khắc ra hình mẫu mà bước quang khắc đã in.

Ethernet

The family of wired networking standards, IEEE 802.3 (first published 1983-85), used in local and data-center networks over coaxial, twisted-pair copper and optical fiber; standardised speeds reach 800 Gb/s, with 1.6 Tb/s in development (P802.3dj).Họ tiêu chuẩn mạng có dây IEEE 802.3 (công bố lần đầu 1983-1985), dùng cho mạng cục bộ và mạng trung tâm dữ liệu trên cáp đồng trục, cáp xoắn đôi và cáp quang; tốc độ đã chuẩn hóa tới 800 Gb/s, còn 1,6 Tb/s đang được xây dựng (P802.3dj).

Extreme Ultraviolet Lithography (EUV)

Lithography at a 13.5 nm wavelength, generated by firing a high-power CO2 laser at tin droplets 50,000 times a second to make a plasma.Quang khắc ở bước sóng 13,5 nm, tạo ra bằng cách bắn laser CO2 công suất cao vào các giọt thiếc 50.000 lần mỗi giây để tạo plasma.

Fab

Short for semiconductor fabrication plant: a factory where integrated circuits are manufactured, including the cleanroom and its tools. A shared university 'fab lab' does the same work at research scale.Cách gọi tắt của nhà máy chế tạo bán dẫn: nơi sản xuất vi mạch, gồm phòng sạch và các máy móc bên trong. 'Fab lab' dùng chung của trường đại học làm cùng việc đó ở quy mô nghiên cứu.

Federico Capasso

Italian-American applied physicist at Harvard, co-inventor of the quantum cascade laser at Bell Labs; his group made the first metasurface flat lenses (2012, telecom wavelengths) and visible-light metalenses (2016).Nhà vật lý ứng dụng người Mỹ gốc Ý tại Harvard, đồng phát minh quantum cascade laser khi ở Bell Labs; nhóm của ông làm ra những thấu kính phẳng metasurface đầu tiên (2012, ở bước sóng viễn thông) và metalens cho ánh sáng khả kiến (2016).

Fiber core lõi

The central glass region of an optical fiber, where the light travels. Its refractive index is higher than the cladding's around it. In standard single-mode fiber the core is about 8-10 µm across.Phần thủy tinh ở giữa sợi quang, nơi ánh sáng truyền đi. Chiết suất của lõi cao hơn chiết suất lớp vỏ bao quanh. Ở sợi quang đơn mode tiêu chuẩn, lõi rộng khoảng 8-10 µm.

Fiber to the home (FTTH)

A broadband access network in which optical fiber runs all the way from the operator to the subscriber's home; FTTx is the general term for fiber reaching a home, building, curb or node.Mạng truy nhập băng rộng trong đó cáp quang được kéo thẳng từ nhà mạng tới tận nhà thuê bao; FTTx là tên gọi chung cho các kiểu kéo cáp quang tới nhà, tòa nhà, lề đường hoặc nút mạng.

FinFET

A 3D transistor whose gate wraps the channel on three sides, introduced at the 22nm node; the fin gives it its name.Transistor 3D có cổng bao bọc kênh dẫn ở cả ba mặt, xuất hiện từ tiến trình 22nm; cấu trúc 'vây cá'.

Flat lens thấu kính phẳng

A lens that focuses light with a flat structure instead of curved surfaces; a metalens is one kind. Most are designed for a narrow band of wavelengths, over which they can pass light very efficiently, though efficiency falls in the widest-opening designs.Thấu kính hội tụ ánh sáng bằng một cấu trúc phẳng thay vì mặt cong; metalens là một loại. Phần lớn được thiết kế cho một dải bước sóng hẹp, trong dải ấy có thể cho ánh sáng đi qua với hiệu suất rất cao, dù hiệu suất vẫn giảm ở những thiết kế có độ mở lớn nhất.

Flat optics quang học phẳng

Optics that shape light with a single ultrathin, flat layer of subwavelength nanostructures (a metasurface) instead of thick curved glass; the layers can be made wafer-scale with chip-fabrication tools.Ngành quang học điều khiển ánh sáng bằng một lớp phẳng siêu mỏng gồm các cấu trúc nano nhỏ hơn bước sóng (metasurface), thay cho khối thủy tinh cong dày; lớp này có thể chế tạo trên cả wafer bằng công nghệ sản xuất chip.

Foundry

A company that manufactures chips on wafers to other companies' designs. Photomasks may be made in-house or bought from a mask supplier.Công ty sản xuất chip trên wafer theo thiết kế của công ty khác. Photomask có thể do foundry tự làm hoặc mua từ nhà cung cấp mask.

Four-level pulse amplitude modulation (PAM4)

A signalling scheme with four amplitude levels, each carrying two bits, so it doubles the bit rate of NRZ at the same symbol rate, at the cost of more noise sensitivity; used in fast Ethernet links.Cách điều chế tín hiệu dùng bốn mức biên độ, mỗi mức mang hai bit, nên gấp đôi tốc độ bit của NRZ ở cùng tốc độ ký hiệu, đổi lại dễ bị nhiễu hơn; dùng trong các chuẩn Ethernet tốc độ cao.

Gallium arsenide (GaAs)

A III-V semiconductor of gallium and arsenic with a direct bandgap and higher electron mobility than silicon. It is used for infrared LEDs and laser diodes, microwave chips in phones and satellites, and space solar cells.Chất bán dẫn III-V gồm gali và asen, có vùng cấm thẳng và độ linh động điện tử cao hơn silicon. Nó được dùng làm LED và laser diode hồng ngoại, chip vi sóng trong điện thoại và vệ tinh, và pin mặt trời cho vệ tinh.

Gallium nitride (GaN)

A wide-bandgap III-V semiconductor. In photonics it is the material of blue and violet LEDs and laser diodes; it is also used for power electronics, fast chargers and radio-frequency devices.Chất bán dẫn III-V vùng cấm rộng. Trong photonics, đây là vật liệu của LED và laser diode màu xanh lam, tím; nó còn được dùng cho điện tử công suất, sạc nhanh và linh kiện cao tần.

Gate-All-Around (GAA, GAAFET)

A transistor architecture in which the gate fully surrounds the channel on all four sides, giving absolute channel control; stacked channels are nanosheets.Cấu trúc transistor trong đó cổng bao bọc hoàn toàn bốn mặt của kênh dẫn, cho phép kiểm soát kênh tuyệt đối; các kênh xếp chồng lên nhau gọi là nanosheet.

GDS (GDSII)

GDSII, the binary file format that is the de facto industry standard for exchanging chip layout data: it stores the layout's flat shapes, text labels and hierarchy. Created by Calma in 1978 for its Graphic Design System.GDSII, định dạng file nhị phân gần như là chuẩn chung của ngành để trao đổi dữ liệu layout chip: lưu các hình phẳng, nhãn chữ và cấu trúc phân cấp của layout. Do Calma tạo ra năm 1978 cho hệ thống Graphic Design System.

Gerber file

A file in the Gerber format, the open vector format for printed circuit board manufacturing that describes copper layers, solder mask, legend and drill data; maintained by Ucamco. It is not used for chip fabrication.File ở định dạng Gerber, định dạng vector mở dùng để sản xuất bảng mạch in (PCB), mô tả các lớp đồng, lớp phủ hàn, lớp chữ in và dữ liệu khoan; do Ucamco duy trì. Định dạng này không dùng để chế tạo chip.

Gigabit per second (Gb/s, Gbps)

A data rate of one billion (10^9) bits per second. Since a byte is 8 bits, 1 Gb/s moves 125 megabytes per second.Tốc độ dữ liệu một tỷ (10^9) bit mỗi giây. Vì 1 byte bằng 8 bit, 1 Gb/s tương đương 125 megabyte mỗi giây.

GlobalFoundries

US-headquartered foundry formed in 2009 from AMD's factories; it makes chips on specialty processes, including silicon photonics.Foundry có trụ sở ở Mỹ, hình thành năm 2009 từ các nhà máy của AMD; sản xuất chip trên các quy trình chuyên biệt, trong đó có silicon photonics.

Glucose sensor

A device that measures glucose (sugar) in blood or tissue fluid; optical versions shine near-infrared light through the skin, but no non-invasive one has yet matched finger-prick accuracy in clinical use.Thiết bị đo nồng độ glucose (đường) trong máu hoặc dịch mô; loại quang học chiếu ánh sáng hồng ngoại gần qua da, nhưng chưa loại không xâm lấn nào đạt độ chính xác lâm sàng như cách chích máu đầu ngón tay.

Graphics processing unit (GPU)

A processor with thousands of simple cores that run the same operation on many data at once; built for graphics, it now trains and runs most AI models.Bộ xử lý có hàng nghìn lõi đơn giản cùng thực hiện một phép toán trên nhiều dữ liệu một lúc; vốn làm cho đồ họa, nay GPU dùng để training và chạy hầu hết mô hình AI.

Grating coupler

A periodic pattern etched into a waveguide that diffracts light out of the chip surface, or into it, coupling the chip to an optical fiber or free space; it allows wafer-scale testing and sits anywhere on the chip.Cấu trúc tuần hoàn được khắc trên waveguide, làm ánh sáng nhiễu xạ ra khỏi bề mặt chip (hoặc đi vào chip), để ghép chip với sợi quang hay không gian tự do; cho phép kiểm thử ngay trên wafer và có thể đặt ở bất cứ đâu trên chip.

Hollow-core fiber (HCF)

An optical fiber that guides light through an air-filled core instead of solid glass. Light travels about 47% faster in it than in standard silica fiber, which cuts latency; Microsoft bought the maker Lumenisity in 2022.Sợi quang dẫn ánh sáng qua một lõi chứa không khí thay vì thủy tinh đặc. Ánh sáng đi trong đó nhanh hơn khoảng 47% so với sợi silica tiêu chuẩn, nên giảm latency; năm 2022 Microsoft mua lại nhà sản xuất Lumenisity.

Hyperscaler

One of the small group of companies, such as Amazon, Microsoft, Google and Meta, that run global networks of massive data centers. Analysts expect them to drive large-scale deployment of co-packaged optics.Một trong số ít công ty như Amazon, Microsoft, Google, Meta vận hành mạng lưới data center khổng lồ trên toàn cầu. Giới phân tích kỳ vọng chính họ sẽ thúc đẩy việc triển khai co-packaged optics ở quy mô lớn.

III-V semiconductor (III-V)

A compound semiconductor built from an element in group III of the periodic table (gallium, indium) and one in group V (arsenic, phosphorus, nitrogen). GaAs, InP and GaN are the main examples.Chất bán dẫn ghép từ một nguyên tố nhóm III trong bảng tuần hoàn (gali, indi) với một nguyên tố nhóm V (asen, phốt pho, nitơ). GaAs, InP và GaN là những ví dụ tiêu biểu.

Immersion cooling tản nhiệt bằng chất lỏng

Cooling electronics by submerging components or whole servers in an electrically insulating (dielectric) liquid that absorbs heat directly and carries it to a heat exchanger.Cách làm mát thiết bị điện tử bằng cách ngâm linh kiện hoặc cả máy chủ trong chất lỏng cách điện; chất lỏng hấp thụ nhiệt trực tiếp rồi đưa nhiệt ra bộ trao đổi nhiệt.

Impedance

The total opposition a circuit presents to alternating current, combining resistance and reactance from capacitance and inductance; measured in ohms, it has both a magnitude and a phase.Mức cản tổng cộng của một mạch đối với dòng điện xoay chiều, gồm điện trở và điện kháng do điện dung, điện cảm gây ra; đơn vị là ohm, có cả độ lớn lẫn pha.

Indium phosphide (InP)

A III-V semiconductor of indium and phosphorus with a direct bandgap. It is the standard material for lasers, modulators and photodetectors at the 1550 nm telecom wavelength, and can host a complete photonic integrated circuit.Chất bán dẫn III-V gồm indi và phốt pho, có vùng cấm thẳng. Đây là vật liệu tiêu chuẩn cho laser, modulator và bộ tách sóng quang ở bước sóng viễn thông 1550 nm, và có thể chứa trọn một photonic integrated circuit.

InfiniBand

A networking standard for high-performance computing with very high throughput and very low latency, overseen by the InfiniBand Trade Association; Nvidia, which bought Mellanox in 2019, is its main supplier.Tiêu chuẩn mạng cho tính toán hiệu năng cao, thông lượng rất lớn và độ trễ rất thấp, do InfiniBand Trade Association quản lý; Nvidia, sau khi mua Mellanox năm 2019, là nhà cung cấp chính.

Integrated circuit (IC) vi mạch

Many transistors and their wiring made together on one piece of semiconductor, first shown in 1958; today's chips hold billions.Nhiều transistor cùng dây nối được chế tạo chung trên một miếng bán dẫn, xuất hiện lần đầu năm 1958; chip ngày nay chứa hàng tỷ transistor.

Intel

US company that led CPU design for decades and also manufactures its own chips (an integrated device manufacturer, or IDM).Công ty Mỹ dẫn đầu thiết kế CPU trong nhiều thập kỷ và tự sản xuất chip của mình (IDM, công ty vừa thiết kế vừa sản xuất chip).

Laser

A light source that amplifies light by stimulated emission (the name is an acronym for exactly that), giving a narrow, coherent beam of almost a single wavelength; the main light source for photonic circuits, built into indium phosphide chips, joined onto silicon ones, or kept off the chip and fed in through a fiber.Nguồn sáng khuếch đại ánh sáng bằng phát xạ kích thích (tên gọi là chữ viết tắt của chính cơ chế này), cho chùm tia hẹp, kết hợp (coherent) và gần như chỉ một bước sóng; là nguồn sáng chính của chip quang tử: nằm ngay trên chip indium phosphide, được ghép lên chip silicon, hoặc đặt ngoài chip rồi đưa ánh sáng vào qua sợi quang.

Layout

The physical drawing of a chip: every device and connection expressed as flat geometric shapes, one set per fabrication layer; after design-rule checks it is exported, usually as GDSII, for the foundry to make masks.Bản vẽ vật lý của con chip: mọi linh kiện và đường nối được thể hiện bằng các hình hình học phẳng, mỗi lớp chế tạo một bộ; sau khi kiểm tra quy tắc thiết kế, bản vẽ được xuất ra, thường ở dạng GDSII, để foundry làm mặt nạ.

Lens thấu kính

A transparent optical element, usually curved glass or plastic, that converges or diverges light by refraction; a camera lens is an assembly of several such elements.Dụng cụ quang học trong suốt, thường là thủy tinh hoặc nhựa có mặt cong, dùng để hội tụ hay phân kỳ ánh sáng nhờ khúc xạ; ống kính máy ảnh là một cụm gồm nhiều thấu kính như vậy.

LIDAR

Light detection and ranging: a sensor aims laser light at objects and times the reflection's return to measure distance and build a 3D map; self-driving cars use it to find obstacles.Light detection and ranging: cảm biến chiếu tia laser vào vật thể và đo thời gian ánh sáng phản xạ quay về để tính khoảng cách, dựng bản đồ 3D; xe tự lái dùng LIDAR để phát hiện chướng ngại vật.

Light-emitting diode (LED)

A semiconductor device that emits light when current flows through it: electrons recombine with holes and release photons, and the semiconductor's band gap sets the color.Linh kiện bán dẫn phát sáng khi có dòng điện chạy qua: electron tái hợp với lỗ trống và giải phóng photon, còn độ rộng vùng cấm (band gap) của chất bán dẫn quyết định màu ánh sáng.

Line of sight (LoS)

A signal path that runs directly from transmitter to receiver with nothing blocking it. Obstacles add loss and can break a link, especially at high frequencies such as millimeter waves, though reflections sometimes get around them.Đường truyền tín hiệu đi thẳng từ bộ phát tới bộ thu, không có vật cản. Vật chắn làm tăng suy hao và có thể làm mất kết nối, nhất là ở tần số cao như sóng milimét, dù đôi khi tín hiệu vẫn vòng qua được nhờ phản xạ.

Lithium niobate (LiNbO3)

A synthetic crystal of lithium, niobium and oxygen whose optical properties change under an electric field (the Pockels effect). That makes it an important material for optical modulators; thin films of it can now be integrated on photonic chips.Tinh thể nhân tạo gồm liti, niobi và oxy, có tính chất quang thay đổi theo điện trường đặt vào (hiệu ứng Pockels). Nhờ vậy nó là vật liệu quan trọng cho modulator quang; màng mỏng lithium niobate nay đã có thể tích hợp lên chip quang.

Lithography quang khắc

The step that prints a chip's pattern onto the wafer with light shone through a mask (or, for EUV, reflected off one); it sets how small the transistors and metal lines can be.Công đoạn dùng ánh sáng chiếu qua mặt nạ (với EUV thì phản xạ trên mặt nạ) để in hình mẫu của con chip lên wafer; nó quyết định transistor và đường metal nhỏ được đến đâu.

Metadevice

An optoelectronic device with a metasurface built into it, designed together with its electronics; classes include emissive (LEDs, displays, lasers), modulating (light modulators, LIDAR, switches) and absorbing devices (detectors, imagers, solar cells).Linh kiện quang điện tử có tích hợp metasurface, được thiết kế đồng thời với phần điện tử; gồm các loại phát sáng (LED, màn hình, laser), điều biến (bộ điều biến ánh sáng, LIDAR, switch) và hấp thụ (đầu thu, cảm biến ảnh, pin mặt trời).

Metal-organic chemical vapor deposition (MOCVD)

A chemical vapour deposition method in which metalorganic precursor gases react over a heated wafer to grow thin crystalline layers, especially compound semiconductors; the workhorse for making LEDs and laser epitaxy. Also called MOVPE.Phương pháp lắng đọng hóa học từ pha hơi, trong đó các khí tiền chất cơ kim phản ứng trên wafer được nung nóng để mọc các lớp tinh thể mỏng, nhất là bán dẫn hợp chất; là công nghệ chủ lực để sản xuất LED và epitaxy cho laser. Còn gọi là MOVPE.

Metalens

A flat lens made of a metasurface: an array of nanostructures, such as nanopillars, focuses light the way a curved lens does but in a layer far thinner, and it can be mass-produced with chip lithography.Thấu kính phẳng làm từ metasurface: một mảng cấu trúc nano, như các cột nano, hội tụ ánh sáng giống thấu kính cong nhưng chỉ trong một lớp mỏng hơn rất nhiều, và có thể sản xuất hàng loạt bằng quang khắc.

Metasurface

An ultrathin, flat, engineered layer of subwavelength nanostructures that controls the phase, amplitude and polarization of light, doing in one layer what bulky optics need thick components for.Lớp vật liệu phẳng, siêu mỏng, được thiết kế gồm các cấu trúc nano nhỏ hơn bước sóng, điều khiển pha, biên độ và phân cực của ánh sáng; một lớp làm được việc mà quang học truyền thống cần nhiều linh kiện dày.

MicroLED

A display made of arrays of microscopic inorganic LEDs, usually gallium-nitride based, each forming a pixel; compared with OLED it is brighter, lasts longer and resists burn-in, but it is still costly to make.Màn hình gồm các mảng LED vô cơ cực nhỏ, thường làm từ gallium nitride, mỗi LED là một điểm ảnh; so với OLED thì sáng hơn, bền hơn và ít bị lưu ảnh, nhưng chi phí sản xuất vẫn cao.

Millimeter wave (mmWave)

Radio waves at 30-300 GHz, with wavelengths of 1-10 mm. They carry lots of data but are easily blocked by walls, foliage and rain, so links are usually designed for line of sight. 5G uses the lower part of the band.Sóng vô tuyến tần số 30-300 GHz, bước sóng 1-10 mm. Sóng mang được nhiều dữ liệu nhưng dễ bị tường, cây cối, mưa chặn, nên đường truyền thường được thiết kế theo đường nhìn thẳng. 5G dùng phần dưới của dải này.

Modulator điều biến quang

A device that changes a property of light, such as its intensity or phase, in step with an electrical signal, so data can be written onto a light beam; most on-chip modulators use the electro-optic effect.Linh kiện làm thay đổi một đặc tính của ánh sáng, như cường độ hay pha, theo tín hiệu điện, để ghi dữ liệu lên chùm sáng; phần lớn modulator trên chip dựa vào hiệu ứng điện quang.

Molecular beam epitaxy (MBE)

An epitaxy method in ultra-high vacuum: heated sources send beams of atoms or molecules onto a wafer, where they build a single crystal slowly enough that each layer's thickness can be controlled down to one atomic layer.Phương pháp epitaxy trong chân không siêu cao: các nguồn được nung nóng phóng chùm nguyên tử hoặc phân tử lên wafer, tạo thành đơn tinh thể với tốc độ đủ chậm để kiểm soát độ dày từng lớp tới mức một lớp nguyên tử.

Moore's Law

The observation that the number of transistors on an integrated circuit doubles roughly every two years.Quan sát thực nghiệm rằng số bóng bán dẫn (transistor) trên một vi mạch tăng xấp xỉ gấp đôi khoảng hai năm một lần.

Multimode fiber (MMF)

Optical fiber with a wider core, typically 50-100 µm, that carries many light modes; its transceivers are cheaper, but reach is short, typically a few hundred meters, so it is used inside buildings and data centers.Sợi quang có lõi rộng hơn, thường 50-100 µm, cho nhiều mode ánh sáng cùng đi; bộ thu phát rẻ hơn nhưng chỉ truyền được vài trăm mét, nên dùng trong tòa nhà và trung tâm dữ liệu.

Nanoantenna

A metal or dielectric structure a few hundred nanometers or smaller that resonates with light the way a TV antenna resonates with radio waves, letting it steer and concentrate light below the wavelength scale.Cấu trúc kim loại hoặc điện môi cỡ vài trăm nanomet trở xuống, cộng hưởng với ánh sáng như ăng-ten TV cộng hưởng với sóng radio, nhờ đó điều khiển và tập trung ánh sáng ở kích thước nhỏ hơn bước sóng.

Nanometer (nm) nanomet

One billionth of a meter; a human hair is about 100,000 nm wide, and advanced metal lines are a few tens of nanometers or less.Một phần tỷ mét; sợi tóc người rộng khoảng 100.000 nm, còn đường metal tiên tiến chỉ vài chục nanomet hoặc nhỏ hơn.

National Semiconductor Translation and Innovation Centre (NSTIC)

Singapore national centre, run by A*STAR and led by A*STAR IME, that moves semiconductor research into industry; it began with flat optics and silicon photonics in April 2024 and now adds an advanced-packaging R&D fab.Trung tâm quốc gia của Singapore do A*STAR vận hành, A*STAR IME dẫn dắt, nhằm đưa nghiên cứu bán dẫn ra công nghiệp; khởi đầu tháng 4/2024 với flat optics và silicon photonics, nay mở rộng thêm một R&D fab cho advanced packaging.

Network switch bộ chuyển mạch

Networking hardware that connects devices on a computer network, receiving data packets and forwarding each one to its destination. Data centers stack switches in layers (rack, fabric, spine), linked by optical fiber.Thiết bị mạng kết nối các thiết bị trong một mạng máy tính, nhận các gói dữ liệu và chuyển tiếp từng gói tới đích. Data center xếp các bộ chuyển mạch thành nhiều tầng (rack, fabric, spine), nối với nhau bằng sợi quang.

Non-return-to-zero (NRZ)

A two-level line code: a one is sent as one signal level and a zero as another for the whole bit period, with no return to a rest level between bits, so each symbol carries one bit.Mã đường truyền hai mức: bit 1 là một mức tín hiệu, bit 0 là mức kia, giữ nguyên suốt chu kỳ bit, không trở về mức nghỉ giữa các bit, nên mỗi ký hiệu mang một bit.

Numerical Aperture (NA)

A dimensionless measure of the range of angles a lens can collect or emit light over, NA = n sin θ; higher NA resolves finer detail, and air-immersed microscope objectives reach about 0.95.Đại lượng không thứ nguyên cho biết dải góc mà thấu kính thu hoặc phát được ánh sáng, NA = n sin θ; NA càng cao thì phân giải được chi tiết càng nhỏ, và vật kính hiển vi đặt trong không khí đạt khoảng 0,95.

NVIDIA

US chip-design company founded in 1993, best known for GPUs and the CUDA platform; it designs chips and has them manufactured by foundries such as TSMC.Công ty thiết kế chip của Mỹ thành lập năm 1993, nổi tiếng với GPU và nền tảng CUDA; NVIDIA thiết kế chip và thuê các foundry như TSMC sản xuất.

On-board optics (OBO)

Optical modules mounted on the circuit board close to the switch chip instead of at the front panel, shortening the copper path the electrical signal travels. The COBO consortium wrote the specifications.Các module quang gắn ngay trên bo mạch, gần chip chuyển mạch thay vì ở mặt trước thiết bị, nhờ đó rút ngắn quãng đường tín hiệu điện đi trên dây đồng. Hiệp hội COBO soạn các đặc tả cho loại module này.

Optical fiber sợi quang

A thin strand of glass or clear plastic that carries light from one end to the other by total internal reflection. A fiber-optic cable bundles fibers; compared with copper, fiber carries far more data over longer distances and ignores electrical interference.Sợi thủy tinh hoặc nhựa trong suốt rất mảnh, dẫn ánh sáng từ đầu này sang đầu kia nhờ phản xạ toàn phần. Cáp quang gom nhiều sợi quang lại; so với cáp đồng, sợi quang mang được nhiều dữ liệu hơn hẳn, đi xa hơn và không bị nhiễu điện từ.

Optical I/O

Moving a chip's input and output data over light and fiber instead of copper wires, often with an optical chiplet packaged next to the processor; Intel's 2024 optical I/O chiplet carries 4 Tbps over up to 100 m of fiber.Đưa dữ liệu vào và ra khỏi chip bằng ánh sáng qua sợi quang thay cho dây đồng, thường bằng một chiplet quang đóng gói ngay cạnh bộ xử lý; chiplet optical I/O của Intel năm 2024 truyền 4 Tbps qua tối đa 100 m sợi quang.

Optical network mạng quang

A communications network in which optical fiber carries traffic as light between nodes, from long-haul backbones and metro networks down to access links.Mạng viễn thông dùng sợi quang để chuyển dữ liệu dưới dạng ánh sáng giữa các nút mạng, từ mạng trục đường dài, mạng đô thị cho tới mạng truy nhập.

Optical transceiver (TRX) bộ thu phát quang

A module that turns electrical data into light for the fiber and received light back into electrical data. In data centers it usually plugs into a switch's front panel, in form factors such as SFP, QSFP or OSFP.Module chuyển dữ liệu điện thành ánh sáng để đưa vào sợi quang và chuyển ánh sáng nhận được trở lại thành dữ liệu điện. Trong data center, nó thường cắm vào mặt trước của bộ chuyển mạch, theo các chuẩn như SFP, QSFP hay OSFP.

Optoelectronics quang điện tử

The study and application of electronic devices that emit, detect and control light, converting between electrical and optical signals; examples are LEDs, laser diodes, photodiodes and image sensors.Ngành nghiên cứu và ứng dụng các linh kiện điện tử phát, thu và điều khiển ánh sáng, chuyển đổi qua lại giữa tín hiệu điện và tín hiệu quang; ví dụ như LED, điốt laser, photodiode và cảm biến ảnh.

Organic light-emitting diode (OLED)

A light-emitting diode whose emitting layer is an organic compound film that glows when current flows; each pixel makes its own light, and OLEDs fill most phone and smartwatch screens.Điốt phát quang có lớp phát sáng là màng hợp chất hữu cơ, phát sáng khi có dòng điện chạy qua; mỗi điểm ảnh tự phát sáng, và OLED có mặt trong phần lớn màn hình điện thoại, đồng hồ thông minh.

Packaging đóng gói

The final manufacturing stage that encloses a die in a protective case and connects it to the outside world; for photonic chips it also means attaching optical fiber, sinking heat and holding the temperature stable.Công đoạn sản xuất cuối cùng, bọc kín die để bảo vệ và nối nó với bên ngoài; với chip quang tử, đóng gói còn gồm ghép nối với sợi quang, tản nhiệt và giữ nhiệt độ ổn định.

Patent bằng sáng chế

A legal right, granted for a limited time, to stop others making, using or selling an invention, in exchange for publishing how the invention works.Quyền pháp lý, có thời hạn, cho phép chủ sở hữu ngăn người khác sản xuất, sử dụng hay bán một sáng chế, đổi lại việc công bố cách sáng chế đó hoạt động.

Photodetector bộ tách sóng quang

A device that turns light into an electrical signal, the last stage of an optical link; on photonic chips it is usually a photodiode, often of germanium grown on silicon or of indium gallium arsenide on indium phosphide.Linh kiện biến ánh sáng thành tín hiệu điện, công đoạn cuối của một đường truyền quang; trên chip quang tử, nó thường là một photodiode, hay làm bằng germanium nuôi trên silicon hoặc indium gallium arsenide trên indium phosphide.

Photodiode

A semiconductor diode that produces an electric current when it absorbs photons, turning an optical signal back into an electrical one; the most common type of photodetector on photonic chips and in LiDAR receivers.Diode bán dẫn tạo ra dòng điện khi hấp thụ photon, biến tín hiệu quang trở lại thành tín hiệu điện; là loại bộ tách sóng quang (photodetector) phổ biến nhất trên chip quang tử và trong bộ thu của LiDAR.

Photon

The elementary particle of light and all electromagnetic radiation: a massless packet of energy that always travels at the speed of light in vacuum and behaves as both a wave and a particle.Hạt cơ bản của ánh sáng và mọi bức xạ điện từ: một gói năng lượng không có khối lượng, luôn chuyển động với tốc độ ánh sáng trong chân không, vừa mang tính sóng vừa mang tính hạt.

Photonic integrated circuit (PIC) chip quang tử

A chip that combines two or more photonic components, such as lasers, waveguides, modulators, splitters, filters and detectors, into one working optical circuit. Common platforms are indium phosphide, silicon, silicon nitride and lithium niobate.Con chip tích hợp từ hai linh kiện quang tử trở lên, như laser, waveguide, modulator, bộ chia, bộ lọc và bộ tách sóng quang, thành một mạch quang hoạt động được. Các nền vật liệu phổ biến là indium phosphide, silicon, silicon nitride và lithium niobate.

Photonics quang tử học

The science and technology of generating, guiding, controlling and detecting light, treated as photons: lasers, LEDs, optical fiber, photonic chips and sensors. It does with photons what electronics does with electrons.Ngành khoa học và công nghệ về việc phát, dẫn, điều khiển và thu nhận ánh sáng, xem ánh sáng như các photon: laser, LED, cáp quang, chip quang tử và cảm biến. Điện tử học làm việc với electron thì quang tử học làm việc với photon.

Physical Vapor Deposition (PVD) lắng đọng vật lý

Film deposition by physically vaporising a source material, for example by electron-beam heating, and condensing it on the substrate.Lắng đọng màng mỏng bằng cách làm bay hơi vật liệu nguồn (ví dụ bằng chùm electron) rồi ngưng tụ trên đế.

Pluggable optics

Optical transceiver modules that slot into ports on a switch's front panel and can be swapped while it runs. The electrical signal still has to cross the circuit board from the switch chip to the panel.Các module thu phát quang cắm vào cổng ở mặt trước bộ chuyển mạch và có thể thay khi thiết bị đang chạy. Tín hiệu điện vẫn phải đi qua bo mạch từ chip chuyển mạch tới mặt trước.

Process Design Kit (PDK)

The technology data a foundry supplies to designers so a design can be manufactured on a given process.Bộ dữ liệu công nghệ mà foundry cung cấp cho bên thiết kế để thiết kế có thể sản xuất được trên một tiến trình.

Quantum cascade laser (QCL)

A semiconductor laser in which electrons cascade down a stack of quantum wells, emitting a photon at each step; it covers mid-infrared to terahertz wavelengths and was first shown at Bell Labs in 1994.Laser bán dẫn trong đó electron đi xuống theo từng bậc qua một chồng giếng lượng tử và phát ra một photon ở mỗi bậc; dải phát từ hồng ngoại trung tới terahertz, được chế tạo lần đầu tại Bell Labs năm 1994.

Quantum computer máy tính lượng tử

A computer that uses quantum bits (qubits); today's machines are early and error-prone, and they are expected to work alongside ordinary computers on particular problems, such as simulating molecules, rather than replace them.Máy tính dùng bit lượng tử (qubit); các máy hiện nay mới ở giai đoạn đầu và còn nhiều lỗi, và được kỳ vọng sẽ làm việc cùng máy tính thông thường trên một số bài toán riêng, như mô phỏng phân tử, chứ không thay thế chúng.

Refraction khúc xạ

The bending of light as it passes between two materials with different refractive indices, because its speed changes; conventional lenses focus light by refraction through curved glass.Hiện tượng ánh sáng đổi hướng khi đi qua mặt phân cách giữa hai môi trường có chiết suất khác nhau, do tốc độ ánh sáng thay đổi; thấu kính truyền thống hội tụ ánh sáng nhờ khúc xạ qua mặt thủy tinh cong.

Refractive index (n) chiết suất

How much a material slows light: n = c/v, the speed of light in vacuum over its speed in the material. Air is about 1, glass about 1.5; light bends where n changes.Đại lượng cho biết vật liệu làm ánh sáng chậm lại bao nhiêu: n = c/v, tốc độ ánh sáng trong chân không chia cho tốc độ trong vật liệu. Không khí khoảng 1, thủy tinh khoảng 1,5; ánh sáng bị bẻ cong ở nơi n thay đổi.

Ring resonator bộ lọc cộng hưởng

A waveguide bent into a closed loop beside a straight waveguide; light resonates in the ring only at wavelengths that fit a whole number of times around it, so the ring can pick out, filter or modulate single wavelengths.Một waveguide uốn thành vòng kín đặt sát một waveguide thẳng; ánh sáng chỉ cộng hưởng trong vòng ở những bước sóng vừa khít một số nguyên lần quanh chu vi, nhờ đó vòng có thể tách, lọc hoặc điều biến từng bước sóng riêng.

Self-driving car xe tự lái

A car that can operate with reduced or no human input, sensing its surroundings with cameras, radar and, in systems such as Waymo's, LIDAR.Ô tô có thể vận hành mà cần ít hoặc không cần người điều khiển, nhận biết môi trường xung quanh bằng camera, radar và, ở các hệ thống như của Waymo, LIDAR.

Semiconductor bán dẫn

A material whose ability to conduct electricity lies between that of a conductor and an insulator. Silicon is by far the most widely used one.Vật liệu có độ dẫn điện ở mức trung gian giữa chất dẫn điện và chất cách điện. Silicon là chất bán dẫn được dùng rộng rãi nhất.

Semiconductor optical amplifier (SOA)

A semiconductor device built like a laser diode but with anti-reflective end faces, so instead of lasing it strengthens light passing through it directly, with no conversion to an electrical signal; usually made of III-V materials such as InP.Linh kiện bán dẫn có cấu tạo giống laser diode nhưng hai mặt đầu được chống phản xạ, nên thay vì phát laser nó khuếch đại trực tiếp ánh sáng đi qua, không cần đổi sang tín hiệu điện; thường làm từ vật liệu III-V như InP.

Silicon (Si)

The element most integrated circuits are built on. For photonics it matters that silicon is transparent at telecom wavelengths above about 1.1 µm and can be patterned with existing chip-making tools, which is what silicon photonics exploits.Nguyên tố làm nền cho hầu hết integrated circuit. Với photonics, điều quan trọng là silicon trong suốt ở các bước sóng viễn thông trên khoảng 1,1 µm và có thể tạo hình bằng chính các công cụ chế tạo chip sẵn có; silicon photonics khai thác đúng hai đặc điểm này.

Silicon photonics

Photonics built on silicon chips with the same fabrication tools as electronic chips, so optical and electronic parts can share one chip; it works mostly at the infrared fiber-optic wavelengths of 1.3 and 1.55 µm, where silicon is transparent.Quang tử học xây dựng trên chip silicon bằng chính các công cụ chế tạo chip điện tử, nhờ đó linh kiện quang và linh kiện điện có thể nằm chung một chip; chủ yếu hoạt động ở các bước sóng hồng ngoại 1,3 và 1,55 µm của cáp quang, nơi silicon trong suốt.

Single-mode fiber (SMF)

Optical fiber with a core only about 8-10 µm across, so light travels in a single mode; with no modal dispersion it carries high data rates over long distances, usually at 1310 or 1550 nm.Sợi quang có lõi chỉ khoảng 8-10 µm nên ánh sáng đi theo một mode duy nhất; không bị tán sắc mode nên truyền được tốc độ cao qua khoảng cách xa, thường ở bước sóng 1310 hoặc 1550 nm.

Space division multiplexing (SDM)

Raising a fiber's capacity by sending signals down parallel spatial paths: several cores sharing one cladding (multi-core fiber) or several light modes in one core. It adds a dimension beyond wavelength multiplexing.Cách tăng dung lượng sợi quang bằng các đường truyền song song trong không gian: nhiều lõi chung một lớp cladding (multi-core fiber) hoặc nhiều mode ánh sáng trong cùng một lõi. Nó thêm một chiều ghép kênh ngoài bước sóng.

Splitter bộ chia quang

A passive component that divides light from one waveguide into two or more outputs, by power, by mode or by wavelength; common on-chip forms are the Y-branch and the multimode interference (MMI) coupler.Linh kiện thụ động chia ánh sáng từ một waveguide ra hai hay nhiều ngõ, theo công suất, theo mode hoặc theo bước sóng; trên chip thường gặp dạng chữ Y (Y-branch) và bộ ghép giao thoa đa mode (MMI).

Starlink

SpaceX's satellite internet service, using thousands of low-Earth-orbit satellites linked to ground stations that connect to terrestrial internet infrastructure.Dịch vụ internet vệ tinh của SpaceX, dùng hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo thấp nối với các trạm mặt đất, từ đó kết nối vào hạ tầng internet trên mặt đất.

Subsea cable cáp quang biển

A fiber-optic cable laid on the seabed between countries and continents, with optical amplifiers (EDFAs) in repeaters along the way. Such cables carry about 99% of the data traffic that crosses the oceans.Tuyến cáp quang đặt dưới đáy biển nối các quốc gia và châu lục, có các trạm lặp chứa bộ khuếch đại quang (EDFA) dọc đường. Các tuyến cáp này mang khoảng 99% lưu lượng dữ liệu vượt đại dương.

Tape-out

The final phase of chip design where the completed layout database is officially sent to the foundry for manufacturing.Dấu mốc cuối cùng của quá trình thiết kế, khi cơ sở dữ liệu layout hoàn chỉnh (thường ở định dạng GDSII hoặc OASIS) được gửi chính thức tới foundry để sản xuất.

Technology node tiến trình bán dẫn

A generation of chip-manufacturing process named in nanometers (for example 7 nm); the name marks the generation and no longer equals any physical dimension on the chip.Một thế hệ quy trình sản xuất chip, gọi theo nanomet (ví dụ 7 nm); con số này chỉ để gọi tên thế hệ, không còn ứng với kích thước vật lý nào trên chip.

Telecommunication (Telecom) viễn thông

Sending information over a distance by electrical or optical means. In photonics, 'telecom' means the long-haul, metro and subsea fiber networks run by carriers, as distinct from datacom links inside and between data centers.Truyền thông tin đi xa bằng tín hiệu điện hoặc quang. Trong photonics, 'telecom' chỉ các mạng cáp quang đường dài, đô thị (metro) và cáp biển của nhà mạng, phân biệt với datacom là các kết nối bên trong và giữa các data center.

Terabit per second (Tb/s, Tbps)

A data rate of one trillion (10^12) bits per second. Bits, not bytes: one byte is 8 bits. In 2024 NICT set a record of 402 Tb/s over standard commercial single-mode fiber.Tốc độ dữ liệu một nghìn tỷ (10^12) bit mỗi giây. Lưu ý là bit, không phải byte: 1 byte bằng 8 bit. Năm 2024, NICT lập kỷ lục 402 Tb/s trên sợi quang đơn mode thương mại tiêu chuẩn.

Terahertz (THz)

One trillion (10^12) hertz. Light at 1550 nm oscillates near 193 THz; the low-loss band of a fiber, from about 1.28 to 1.65 µm, is about 50 THz wide, and NICT's 2024 record filled 37.6 THz of it. 'Terahertz radiation' is the 0.1-10 THz band.Một nghìn tỷ (10^12) hertz. Ánh sáng bước sóng 1550 nm dao động ở khoảng 193 THz; dải suy hao thấp của sợi quang, từ khoảng 1,28 đến 1,65 µm, rộng khoảng 50 THz, và kỷ lục năm 2024 của NICT đã dùng 37,6 THz trong dải ấy. 'Bức xạ terahertz' là dải 0,1-10 THz.

Testing kiểm thử

Checking that chips work, usually die by die on the wafer before packaging, so defective ones are not packaged; photonic chips need both optical and electrical signals, with a fiber brought to the chip.Công đoạn kiểm tra xem chip có hoạt động không, thường từng die ngay trên wafer trước khi đóng gói, để khỏi đóng gói chip hỏng; chip quang tử cần cả tín hiệu quang lẫn tín hiệu điện, với sợi quang đưa sát tới chip.

Time of flight (ToF)

Measuring distance by timing how long a pulse takes to reach a target and come back: distance equals signal speed times the round-trip time, divided by two. It is the principle behind most LIDAR.Cách đo khoảng cách bằng thời gian một xung đi tới vật và quay về: khoảng cách bằng tốc độ tín hiệu nhân thời gian khứ hồi, chia hai. Đây là nguyên lý của phần lớn LIDAR.

Top-of-rack switch (TOR)

The network switch at the top of a server rack that links the servers in that rack to each other and to the switches above it in the data-center network.Switch mạng đặt trên đỉnh tủ rack, nối các máy chủ trong rack với nhau và với các tầng switch phía trên trong mạng trung tâm dữ liệu.

Total internal reflection phản xạ toàn phần

Complete reflection of light at the boundary with a medium of lower refractive index, when the light arrives at more than the critical angle. It keeps light inside a fiber's core over long distances.Hiện tượng ánh sáng bị phản xạ hoàn toàn tại mặt phân cách với môi trường có chiết suất nhỏ hơn, khi góc tới lớn hơn góc giới hạn. Nhờ đó ánh sáng được giữ trong lõi sợi quang suốt quãng đường dài.

Transistor bóng bán dẫn

The basic building block of a chip: a tiny electrically controlled switch that turns current on (1) or off (0); modern ones switch billions of times a second.Thành phần cơ bản nhất của con chip: một công tắc cực nhỏ được điều khiển bằng tín hiệu điện, bật (1) hoặc tắt (0) dòng điện; transistor hiện đại có thể bật tắt hàng tỷ lần mỗi giây.

TSMC

Taiwan Semiconductor Manufacturing Company, which pioneered the pure-play foundry model in 1987 and is the largest foundry by revenue; it makes the most advanced chips for designers such as NVIDIA.Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (Công ty Sản xuất Chất bán dẫn Đài Loan), hãng tiên phong mô hình pure-play foundry (chỉ sản xuất chip cho hãng khác) từ năm 1987 và là foundry có doanh thu lớn nhất thế giới; hãng sản xuất những con chip tiên tiến nhất cho các công ty thiết kế như NVIDIA.

Wafer

A thin disc of substrate material on which many chips are built at once and then cut apart. Most are silicon; photonics also uses indium phosphide, gallium arsenide, lithium niobate, sapphire and glass wafers.Tấm đĩa mỏng bằng vật liệu nền, trên đó nhiều con chip được chế tạo cùng lúc rồi mới cắt rời. Phần lớn là silicon; ngành quang tử còn dùng wafer indium phosphide, gallium arsenide, lithium niobate, sapphire và thủy tinh.

Wave-particle duality lưỡng tính sóng hạt

The finding that light and matter behave as waves in some experiments and as particles in others: Young's interference (1801) showed light's wave side, Einstein's photoelectric explanation (1905) its particle side.Phát hiện rằng ánh sáng và vật chất thể hiện như sóng trong thí nghiệm này, như hạt trong thí nghiệm khác: giao thoa của Young (1801) cho thấy mặt sóng, cách Einstein giải thích hiệu ứng quang điện (1905) cho thấy mặt hạt.

Waveguide ống dẫn sóng

A structure that confines light and guides it along a path, usually a core of higher refractive index inside a lower-index cladding; on a photonic chip it plays the role that metal wires play on an electronic chip.Cấu trúc giam ánh sáng và dẫn nó đi theo một đường định sẵn, thường gồm lõi có chiết suất cao nằm trong lớp vỏ (cladding) chiết suất thấp hơn; trên chip quang tử, nó đóng vai trò như dây kim loại trên chip điện tử.

Wavelength bước sóng

The distance over which a wave repeats, crest to crest. Fibre links run in the near infrared, roughly 1.3-1.6 µm, where glass fiber loses the least light.Khoảng cách ngắn nhất giữa hai đỉnh sóng liên tiếp. Các tuyến cáp quang hoạt động ở vùng hồng ngoại gần, khoảng 1,3-1,6 µm, nơi sợi thủy tinh suy hao ít nhất.

Wavelength division multiplexing (WDM)

Sending many signals down one fiber at once, each on its own wavelength (color) of laser light. A MUX combines them and a DEMUX separates them at the far end, multiplying the fiber's capacity.Kỹ thuật truyền đồng thời nhiều tín hiệu trên cùng một sợi quang, mỗi tín hiệu dùng một bước sóng (màu) laser riêng. Bộ MUX gộp chúng lại, bộ DEMUX tách ra ở đầu kia, nhờ đó dung lượng sợi quang tăng lên nhiều lần.

Yield tỷ lệ thành phẩm

The fraction of chips on a wafer that work. It falls with defect density and chip area. A toy example shows why every step counts: if each of 700 steps independently succeeded 99% of the time, only 0.99^700, about 0.09%, would survive.Tỷ lệ chip hoạt động được trên một wafer. Tỷ lệ này giảm khi mật độ khuyết tật tăng và khi chip lớn hơn. Một ví dụ đơn giản cho thấy vì sao bước nào cũng quan trọng: nếu mỗi bước trong 700 bước độc lập thành công 99%, thì chỉ còn 0,99^700, khoảng 0,09%, dùng được.